“Ne kadar ekran süresi fazla?”
“Ekranı kapattığımızda çok öfkeleniyor, ne yapmalıyız?”
“Yemek yerken izlemesine izin vermeli miyiz?”
Ekran kullanımı, özellikle okul öncesi dönemde ebeveynlerin en sık zorlandığı konulardan biri haline geldi. Ekranları çocukların hayatından tamamen çıkarmak çoğu aile için gerçekçi değil. Burada önemli olan, ekranın ne kadar, ne zaman ve nasıl kullanıldığına dair sınırların yetişkinler tarafından belirlenmesi.
Okul öncesi dönemde çocukların ekran süresini kendi kendilerine düzenlemelerini beklemek zordur. İzlediği çizgi filmi bırakmak istememesi ya da “Bir tane daha!” demesi bu nedenle şaşırtıcı değildir. Ekranı ne zaman açacağına ve ne zaman kapatacağına karar verme sorumluluğunun çocukta değil, ebeveynde olması gerekir.
Ekran kullanımını düzenlerken ailelerin ilk adımı öngörülebilir bir rutin oluşturmak olabilir. Ekranın günün hangi zamanında ve ne kadar süre kullanılacağının mümkün olduğunca önceden belli olması, her seferinde yeniden pazarlık yapılmasının önüne geçebilir. “Biraz izleyebilirsin.” gibi belirsiz ifadeler yerine, sınırın baştan net olması çocuk için de daha anlaşılırdır.
Ekranın kapanacağı zamanı önceden haber vermek de geçişi kolaylaştırabilir: “Bir bölüm daha izleyeceksin, sonra kapatacağız.” ya da “Beş dakika sonra ekran süren bitiyor.” gibi.
Elbette sınır koyduğunuzda çocuğunuz bundan hoşlanmayabilir. Ağlayabilir, öfkelenebilir veya biraz daha izlemek için ısrar edebilir. Burada çocuğun üzülmemesi için sınırı değiştirmek yerine, duygusuna eşlik ederken sınırı koruyabilmek önemlidir: “Devam etmek istediğini biliyorum, bırakmak zor geldi. Ama ekran süremiz bitti.”
Ekranın yemek yeme, uykuya geçiş, sakinleşme ya da her sıkılma anının vazgeçilmez bir parçasına dönüşmemesine de dikkat edilebilir. Çocuğun oyun kurmaya, hareket etmeye, sıkılmaya, sohbet etmeye ve çevresiyle ilişki kurmaya da ihtiyacı vardır.
Ve belki de en güçlü sınır, çocuklara söylediğimizden çok gösterdiğimiz sınırdır. Çocukların yanında sürekli telefona baktığımız bir evde, onlardan ekranı kolaylıkla bırakmalarını beklemek zorlaşabilir. Zaman zaman telefonu bir kenara bırakmak, ekranın olmadığı ortak zamanlar oluşturmak bütün aile için iyi bir başlangıç olabilir.
Ekran süresinde amaç kusursuz kurallar oluşturmak değil; net, tutarlı ve sürdürülebilir sınırlar kurabilmektir.
Çünkü çocukların ekranı kendi kendilerine kontrol etmelerini beklemek yerine, bu beceriyi zaman içinde öğrenebilecekleri sınırları ve modeli onlara yetişkinler sunar.
Klinik Psikolog İdil Hız